درباره عصمت پيامبران ، به ويژه اهلبيت عصمت و طهارت(عليهم السلام) چند آيه در قرآن كريم آمده است ؟ لطفاً آيات مربوط را بيان فرماييد ؟

 قسمت دوم :

عصمت عملي

امّا در مورد عصمت عملى و مصونيت آنها از گناه ، اگر ما تاريخ زندگى انبياى الهى را مطالعه كنيم ، به اين واقعيت پى خواهيم برد كه آنها از هرگونه گناه و معصيت مبرّا بوده اند و اگر پيش از بعثت نيز از گناه و اشتباه مصون نمى بودند و سوء سابقه مى داشتند ، مخالفان با اين حربه مى توانستند حيثيت اجتماعى آنها را از ميان برده  به اهداف شوم خود دست يابند، حال آن كه اثرى از سوء سابقه آنها در تاريخ وجود ندارد .

براى اثبات مصونيت از گناه ، به آيات بسيارى از قرآن و دلايل عقلى استناد شده است كه از جمله، آيه 90 از سوره انعام است :

 «اولئك الذين هدى الله فبهدئهم اقتده، اينان ، كسانى هستند كه خدا هدايتشان كرده است ; پس به رهبريشان اقتدا بفرما .»

روش استدلال به اين آيه و آياتى از قبيل آن ، اين گونه است :

الف ) هر معصيتى گمراهى است .

ب ) كسى كه از جانب خدا هدايت شده باشد ، گمراه نيست .

ج ) انبيا از جانب خدا هدايت شده اند . نتيجه آن كه انبيا از گناه مبرا و داراى مقام عصمت هستند .

امّا دليل عقلى :

 مى دانيم كه هدف عمومى بعثت پيامبران ، تربيت مردم است . (بقره ، 129)   

 يكى از شرايط تعليم و تربيت افراد اين است كه شخص مورد تربيت ، به صدق گفتار مربى خود ايمان داشته باشد و تحقق آن در گرو هماهنگى گفتار و رفتار مربى است و چنانچه رفتار مربى برخلاف گفتارش باشد ، مورد پذيرش واقع نخواهد شد . (صف ، 2 و 3 ، يونس ، 35)

 و هدف از بعثت انبيا كه تربيت و هدايت مردم است ، محقق نخواهد شد ، از اين رو لازم است ايشان از عصمتى برخوردار باشند كه گفتار و رفتارشان كاملاً با هم مطابقت داشته باشد ، و اين ، اختصاص به دوران نبوت پيامبران ندارد ، چرا كه اگر پيامبرى سوابق خوبى نداشته باشد ، گرچه الآن خوب باشد ، امّا گفتارش در مردم تأثير ندارد ، بنابراين لازم است انبيا قبل از بعثت نيز از هرگونه گناهى مبرا و معصوم باشند تا بتوانند با ارائه شخصيتى خالى از هرگونه سوء سابقه و ارائه الگويى تمام عيار ، به تربيت مردم بپردازند .

در زمينه عصمت امامان(عليهم السلام) نيز چون شيعه معتقد است ، منصب امامت همچون نبوت از سوى خدا تعيين مى شود و امام را ادامه همان نبى مى داند ، ازاين رو همان دلايل عصمت انبيا مى تواند عصمت ايشان را نيز به اثبات برساند ، ازجمله آياتى كه عصمت امامان را اثبات مى كند آيه:

 «قال إنّى جاعلك للناس إماماً قال و من ذرّيتى قال لاينال عهدى الظّلمين » (بقره ، 124)

براساس اين آيه ، خداوند متعال ، منصبهاى الهى از جمله امامت را به كسانى اعطا مى كند كه به گناه آلوده نباشند ، و ظلم در اين جا ، قرار دادن كار يا چيزى در موقعيتى ناشايست است . از آن جا كه مقام امامت و رهبرى ، فوق العاده پر مسؤوليت و با عظمت است ، يك لحظه گناه و نافرمانى و سوء پيشينه ، موجب سلب اين منصب مى گردد .

آيه ديگر :

 «أطيعوا الله و أطيعوا الرسول و أُولى الأمر منكم .. .» است (نسا ، 59)

 كه خداوند اطاعت از اولى الامر را در آن لازم شمرده و آن را در كنار اطاعت رسول خدا قرار داده است، از اين رو هرگز ميان اطاعت ايشان و خدا منافاتى وجود نخواهد داشت ، و اين ، زمانى محقق خواهد شد كه ايشان معصوم باشند

روايات اسلامى ، اهل بيت معصوم را اولى الامر دانسته اند . و به همان دليلى كه در عصمت پيامبران اشاره شد ، عصمت در امامان نيز فقط به دوران امامت ايشان اختصاص نداشته و قبل از آن را نيز شامل است .

در مورد اين كه پيامبران و امامان معصوم در دعاها و مناجاتشان خود را گنه كار مى دانستند و استغفار مى كردند ، آيا با عصمت ايشان منافاتى ندارد ، پاسخهاى متفاوتى وجود دارد ، ولى آنچه جامعتر به نظر مى رسد ، اين است كه:

 گناه براى ما انسانهاى معمولى عبارت از انجام محرمات و ترك واجبات است ، ولى براى ايشان كه با اختلاف درجاتشان در اوج كمال و قرب الهى قرار داشته اند ، گناه ، مفهومى وسيعتر دارد و ترك اولى را نيز شامل مى شود ، زيرا آنان براى خود وظايفى فوق وظايف ديگران قايل بودند و چه بسا هرگونه توجه به غير معبود و محبوبشان را گناهى بزرگ مى شمرده اند، ازاين رو در مقام عذرخواهى برمى آمدند، پس عصمت آنها به اين معنا نيست كه از هر كارى كه بتوان آن را به گونه اى گناه ناميد ـ حتى ترك اولى ـ مصون باشند، بلكه مقصود ، مصونيت از همان گناه به معناى ترك واجبات و انجام محرمات است ، مانند اين كه وقتى حضرت على(عليه السلام) وضعيت زندگى بچه هاى يتيم فردى را كه در ركاب او جهاد كرده و شهيد شده بود ، مشاهده فرمود ، احساس گناه و خود را سرزنش مى كرد و.. . .. در زمينه هر يك از آياتى كه در مورد صدور گناه از پيامبران ايجاد شبهه مى كنند ، به صورت جداگانه پاسخ داده شده كه جهت كسب اطلاع بيشتر به منبع فوق و تنزيه الانبيا ، آيت الله معرفت ، و منشور جاويد ، آيت الله سبحانى ، ج 5 مراجعه شود .


نویسنده : گروه پرسمان قرآني ساعت ۱۱:٤۱ ‎ب.ظ تاریخ چهارشنبه ۱ آذر ،۱۳۸٥